Tags

,

Trên khắp các diễn đàn lại rộ lên ESOP, chỉ tại cái tin lợi nhuận quá “khủng” trong giai đoạn…khủng…hoảng của TTCK. Tất nhiên có nhiều người bức xúc! Đó là tính hai mặt của ESOP!

Trước tiên, chương trình Employee Ownership là một Chương trình bán cổ phần cho nhân viên có một số hình thức: (1)Phát hành CP ưu đãi cho nhân viên (Employee stock ownerships plan, ESOP), bán trực tiếp cho nhân viên với giá ưu đãi, VNM “ưu đãi” cho một bộ phận “nhân viên” với giá rất hấp dẫn (10 nghìn); (2)Thưởng cổ phiếu (bonus stock, thay vì thưởng tiền); (3)Quyền chọn mua cổ phiếu cho nhân viên (Employee Stock Option, ESO)

ESOP là chương trình phát hành CP với giá ưu đãi cho nhân viên đạt một số thành tích vượt trội, đóng góp to lớn vào sự phát triển, thành công của công ty (có tiêu chuẩn rõ ràng). ESOP vừa tưởng thưởng xứng đáng cho những đóng góp vào sự phát triển của công ty, vừa tăng thêm vốn (phát hành), vừa gắn kết được nhân viên, hút nhân tài, kích thích sự nỗ lực, cống hiến,…cho công ty. Tuy nhiên, cũng vừa đánh mất cơ hội tăng vốn ra bên ngoài do phần nắm giữ của nhân viên chiếm tỷ trọng ngày càng cao hơn và yếu tố không kém phần nhạy cảm là có thể vì lợi ích cho cổ đông lớn (đặc biệt và người vừa là member của BoD và BoM), chèn ép cổ đông nhỏ để thông qua các “gói” ESOP tương đối béo bỡ cũng như có thể làm giá CP (khi có khả năng được một số ESOP tương đối lớn)

Trường hợp của VNM: Phát hành ESOP cho nhân viên với giá discount rất lớn:

CTCP Sữa Việt Nam – Vinamilk (mã: VNM) đã hoàn tất việc phát hành và niêm yết 3.498.520 cổ phiếu phát hành cho cán bộ công nhân viên (cổ phiếu ESOP). Giá phát hành là 10.000 đồng, trong khi thị giá hiện tại của VNM là 95.500 đồng thì những người được mua cổ phiếu ESOP đang có khoản lãi “tạm tính” lên đến gần 299 tỷ đồng!

DN sẽ quan tâm đến hình thức này? Tất nhiên, trước tiên là áp lực của những cổ đông lớn vừa là BoD, vừa BoM!

————

Ở đây tôi nói thêm trường hợp về ESO, vốn sẽ khắc phục một số hạn chế “nhạy cảm” của ESOP như ở trên. Ở VN, ESO chưa được sử dụng rộng rãi như ESOP, thưởng theo lợi nhuận vượt trội hoặc thưởng cổ phiếu.

ESO là quyền chọn mua cổ phiếu cho nhân viên trong công ty (Employee Stock Option) là chương trình công ty phát hành (bán) quyền chọn mua (call option) cổ phần của công ty (tất nhiên theo một mức giá được định trước và được thực hiện trong một thời gian hoặc tại một thời điểm trong tương lai theo đúng một hợp đồng Call Option). Người được mua Option này thường không nhiều, đại trà, mà là một nhóm người nỗi bật. (như BoM, BoD, như executive compensation package) và các quản lý xuất chúng.

Điểm nỗi trội, ESO là quyền chọn mua (Call Option), người mua quyền chọn bao giờ cũng muốn giá tăng lên (market price) cao hơn giá thực hiện (Excecise Price), mà giá tăng lên lại tùy thuộc vào nỗ lực của những người mua quyền chọn này, để cuối cùng, nỗ lực hết mình trong một thời gian dài, gia tăng giá trị cho cổ đông. Đây cũng là cộng lớn nhất cho hiệu quả của việc sử dụng ESOP mà không sử dụng các phương thức khác như Phát hành CP thưởng (ưu đãi, thưởng CP thay cho toàn bộ/một phần bằng cash) cho nhân viên.

Giá thực hiện ESO (Execise price) thường thuộc loại giá chiết khấu (discount price, thấp hơn giá thị trường tại thời điểm thực hiện) như là hình thức tưởng thưởng xứng đáng cho những các nhân có đống góp lớn vào sự phát triển của công ty. Tuy nhiên, vẫn có trường hợp cao hơn hoặc bằng giá thị trường (equal or primium price, khi điều này xem như sự “ép” người mua phải nỗ lực tạo ra giá trị tăng thêm hơn nữa để xứng đáng với việc được quyền chọn mua)

Có quyền chọn mua cấp cao (dành cho cấp quản lý, điều hành doanh nghiệp) và quyền chọn mua mở rộng (cho đại trà các nhân viên trong công ty, chỉ cần đạt một số chỉ tiêu nào đó). Về thời gian giá trị của quyền chọn, thông thường kéo dài, có thể lên đến vài năm và có quá trình “thử thách” nhân viên (như sẽ “truất quyền” nếu làm việc không hiệu quả, không gia tăng giá trị như mong muốn, nghỉ việc,…)

Hiện tại, ở VN, rất ít các công ty phát hành ESO theo đúng nghĩa của nó. Vì là một dạng Option nên chưa có khung pháp lý cũng như hệ thống kế toán như việc phát hành CP thưởng/ưu đãi cho nhân viên. Chú ý, phát hành CP thưỡng, ưu đãi thường lấy từ thặng dư vốn cổ phần (surplus account) hoặc Retained earnings, còn ESO thường phát hành mới (tăng thêm vốn) hoặc sử dụng cổ phiếu quỹ (Treasury stocks) để phát hành. Trong trường hợp phát hành bằng Treasury stocks sẽ phát sinh khoản chênh lệch giá giữa giá thực hiện ESO và giá thị trường tại thời điểm thực hiện ESO (vì giá thực hiện ESO thông thường nhỏ hơn giá thị trường tại thời điểm thực hiện, như của VNM), đây rõ ràng là một khoản giảm lợi nhuận nhưng không biết hạch toán ra sao! Mặt khác, nếu dùng Treasury stocks còn khó hơn khi giá mua của Treasury stocks thường ở mức thấp, cho nên, nếu giá thị trường cao hơn một chút (khi thị trường tăng điểm), công ty sẽ ưu tiên bán lại cổ phiếu này trên thị trường để thu lợi nhuận (như STB)

Advertisements